ท่ามกลางจังหวะชีวิตที่เร่งรีบของกรุงเทพมหานคร อาคารเก่าแก่หลากหลายยุคสมัยยังคงทำหน้าที่เป็นฉากหลัง และเครื่องบันทึกเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ ที่สะท้อนความนิยมและพัฒนาการในแต่ละยุคสมัย Neighbors and Friends พาย้อนชมประวัติศาสตร์ไทย ผ่านภาพวาดอาคารและตึกเก่าไปกับ Peaches.arch คุณพีช-อภิวัชรพลอาสา สถาปนิกและนักวาดภาพประกอบ ที่ส่งต่อคุณค่าและการอนุรักษ์ตึกเก่าของไทยในฉบับของตัวเอง ผ่านดีเทลและลายเส้น Vernadoc สุดละเมียดละไม เพื่อบันทึกเรื่องราวอันมีสเน่ห์ของประวัติศาสตร์ และชวนให้เราย้อนกลับมาสังเกต และตระหนักถึงคุณค่าของตึกเก่าที่เราอาจมองข้ามไป

จากนักเรียนสถาปัตย์ 
สู่การบันทึกความทรงจำผ่านภาพวาดร่วมสมัย

ในยุคที่คนรุ่นใหม่หันมาสนใจประวัติศาสตร์ย่านเก่ามากขึ้น เห็นได้จากการออกไปสำรวจตรอกซอกซอยตามย่าน เช็กอินวัดเก่า ร้อยเรียงพวงมาลัยสวยมาประดับประดาบนหัวเป็นพร้อพเก๋ ๆ ถ่ายรูปลงโซเชียล คุณพีช-อภิวัชรพลอาสา อดีตนักศึกษาจากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เป็นอีกหนึ่งคนที่หลงใหลในสถาปัตยกรรม และตกหลุมรักอาคารเก่าแก่ที่เต็มไปด้วยเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ จึงเลือกที่จะบอกเล่าความสวยงามผ่านมุมมองของ ‘คนที่ชอบอาคาร’ และนำทักษะการวาดรูปแบบ Vernadoc ในชั้นเรียน มาผสมผสานจินตนาการ ถ่ายทอดความทรงจำของเมือง ออกมาเป็นชุดภาพสถาปัตยกรรมร่วมสมัยให้เราได้ชมกัน

“จุดเริ่มต้นของ Peaches.arch มาจากความชอบส่วนตัว ที่เดิมทีผมเป็นคนชอบเดินดูอาคารเก่า ๆ ในกรุงเทพฯ อยู่แล้วครับ เรารู้สึกว่าอาคารแต่ละหลังมีรายละเอียดที่น่าสนใจ ทั้งรูปทรง ประตู หน้าต่าง ลวดลาย หรือแม้แต่สีสันของอาคาร ในช่วงแรกหลังจากเรียนจบจากคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ผมมีช่วงเวลาว่างก่อนที่จะเริ่มทำงานประจำ ได้มีโอกาสเดินสำรวจเมืองเก่าในกรุงเทพฯ หลายย่าน เลยอยากวาดสิ่งที่เราเห็นและชอบเก็บบันทึกไว้ใน Instagram”

“พอวาดไปเรื่อย ๆ เราเริ่มรู้สึกว่า อาคารแต่ละหลังไม่ได้มีดีแค่ความสวยงามอย่างเดียว แต่ยังมีเรื่องราวของพื้นที่และช่วงเวลานั้น ๆ ซ่อนอยู่ด้วย พอได้ลองเอาภาพที่เราวาดไปทำเป็นโปสการ์ดขาย มีคนชื่นชอบและเห็นคุณค่าในงานของเรา เลยกลายเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้เกิด Peaches.arch ขึ้นมาอย่างจริงจังครับ”

เราจะสังเกตว่าแต่ละภาพที่รังสรรค์ขึ้นมาต่างได้แรงบันดาลใจมาจากสถาปัตยกรรมไทยในยุคเก่าที่สะท้อนความนิยมและพัฒนาการในแต่ละยุคสมัยของไทยคุณพีชเล่าให้เราฟังว่าเอกลักษณ์ของงานเกิดจากการหลอมรวมระหว่างความชอบส่วนตัวกับบริบทของสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นที่เคยศึกษาในช่วงที่เรียนคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์

“ย้อนไปตอนเรียนสถาปัตยกรรมหลักที่มหาวิทยาลัยขอนแก่น วิชาเรียนตอนนั้นจะเน้นเรื่องของสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น (Vernacular Architecture) และบริบทของพื้นที่เป็นหลัก ผมเองเลือกทำวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับกลุ่มชาติพันธุ์ในภาคเหนือ ทำให้ผมซึมซับและสนใจเรื่อง ‘ของต่างถิ่นที่เข้ามาอยู่ในไทย’ เป็นพิเศษ”

“โดยเฉพาะอาคารที่มีอิทธิพลจากตะวันตก ที่พอเข้ามาอยู่ในบริบทของไทยแล้ว มันไม่ได้ถอดแบบจากอาคารยุโรปแบบ 100%  แต่จะมีรายละเอียดบางอย่างที่ยืดหยุ่นและปรับเปลี่ยนให้เหมาะสมกับบริบทของความเป็นไทย เช่น การปรับสัดส่วนหน้าต่าง เสา บัวคอร์นิช (Cornice) ลายฉลุไม้ หรือช่องเปิดระบายอากาศ (Ventilation) ที่ออกแบบให้เหมาะกับสภาพอากาศร้อนชื้นและวิถีชีวิตของไทย การผสมผสานทางวัฒนธรรมเหล่านี้ทำให้เสน่ห์ของอาคารแต่ละหลังมีคาแรคเตอร์เฉพาะตัวที่ไม่เหมือนใครครับ”

SIAM NEO CLASSIC 
เสน่ห์บนรอยต่อของวัฒนธรรม และตัวตนที่สะท้อนผ่านงานศิลปะ

และคีย์เวิร์ดที่เห็นแล้วไม่ถามคงไม่ได้ เพราะบนโลโก้ของ Peaches.arch ปรากฏคำว่า ‘Siam Neo Classic’ อย่างโดดเด่น นั่นไม่ได้เป็นการบอกถึงสไตล์ของสถาปัตยกรรมในยุคหนึ่งที่คุณพีชสนใจเป็นพิเศษ แต่ยังสะท้อนตัวตนของตัวเองที่เป็นคนรุ่นใหม่ที่สนใจในงานอนุรักษ์สถาปัตยกรรมด้วย

“สำหรับผม ‘Siam Neo Classic’ มีเสน่ห์ตรงความ ‘ไม่ตรงไปตรงมา’ ครับ เพราะอย่างที่บอกว่า สถาปัตยกรรมในไทยและกรุงเทพฯ มันไม่ได้มีความ Neo Classic แบบยุโรปเป๊ะ ๆ แต่ออกแบบผ่านบริบทและการตีความใหม่ เมื่อต้องเข้ามาอยู่ในสังคมไทยมองเผิน ๆ ครั้งแรกอาจจะคิดว่าเป็นอาคารตะวันตก แต่หากสังเกตลงไปในรายละเอียดจริง ๆ จะรู้สึกว่ามีความเป็นกรุงเทพฯ และมีมิติของการแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมซ่อนอยู่ในตัวอาคารด้วย”

“นอกจากนี้ คำว่า ‘Siam Neo Classic’ ยังเป็นการเล่นคำที่สะท้อนตัวตนของผมด้วย โดย ‘Neo’ หมายถึง ตัวเราที่เป็นคนรุ่นใหม่ ส่วน ‘Siam Classic’ คือ งานสถาปัตยกรรมคลาสสิกอันมีคุณค่าของสยาม เมื่อนำมารวมกันจึงหมายถึงการนำสถาปัตยกรรมคลาสสิกมาถ่ายทอดใหม่ผ่านมุมมองร่วมสมัยของคนรุ่นใหม่นั่นเองครับ”

ถอดรหัสงานสถาปัตยกรรม สู่ภาพวาดที่มีชีวิต

ในฐานะของนักเรียนสถาปัตย์ บทบาทของสถาปนิก นักวาด และคนที่ชื่นชอบอาคารและย่านเก่า คุณพีชเลือกที่จะนำเสนอมุมมองของงานศิลปะที่เต็มไปด้วยคุณค่า และไม่ลืมที่จะสอดแทรกจินตนาการของตัวเองเข้าไป เพื่อให้งานวาดในแบบฉบับ Peaches.arch มีชีวิตชีวา

“ผลงานแต่ละชิ้นที่ทำ ผมจะเริ่มมองในฐานะ ‘คนที่ชอบอาคาร’ ก่อนครับ แล้วค่อยนำทักษะทางสถาปัตยกรรมมาช่วยเล่าเรื่อง เราไม่ได้พยายามจะวาดทุกอย่างที่ตาเห็นทั้งหมด แต่จะค้นหาว่าอะไรคือสิ่งสำคัญ ที่ทำให้คนจดจำอาคารหลังนี้ได้ บางครั้งอาจจะเป็น Silhouette ของประตู หน้าต่าง หรือลวดลายบน Façade”

“ในเชิงเทคนิค ผมเลือกที่จะใส่ Perspective 1 จุด พร้อมกับเพิ่มน้ำหนักแสงและเงาเข้าไป เพื่อให้ภาพมีความตื้นลึกและดูมีมิติลึกยาว ไม่ดูเป็นภาพด้านที่แข็งกระด้างแบบงานสถาปัตยกรรมเพียว ๆ  โดยผมเลือกวาดมือบน iPad แทนการใช้โปรแกรมเขียนแบบทางเทคนิคอย่าง AutoCAD หรือ SketchUp เพราะไม่อยากให้ภาพดูเป็นทางการจนเกินไป แต่อยากให้ออกมาเป็นงานศิลปะที่เข้าถึงง่าย”

กว่าจะได้ภาพอาคารหนึ่งภาพต้องผ่านทั้งขั้นตอนการสืบค้นค้นหาภาพเก่าทางประวัติศาสตร์และลงพื้นที่จริงที่กินเวลาตั้งแต่ 2–3 วันสำหรับภาพทั่วไปจนถึงหลักเดือนสำหรับภาพอาคารขนาดใหญ่ที่มีรายละเอียดซับซ้อน

“ส่วนใหญ่จะเริ่มจากการไปยืนดูสถานที่จริงก่อนครับ เพราะในภาพถ่ายกับสิ่งที่ตาเราเห็นจริงมักจะมีมิติที่ไม่เหมือนกัน  ผมจะถ่ายรูป ซูมเก็บรายละเอียด และเช็กสัดส่วนเท่าที่จำเป็น จากนั้นจะกลับมาศึกษาประวัติศาสตร์ และค้นหาภาพถ่ายเก่า พิมพ์เขียว หรือเอกสารจากคลังข้อมูลออนไลน์ หรือหอวชิราวุธานุสรณ์ เพื่อดูว่าสภาพเดิมก่อนรีโนเวทเคยเป็นยังไง”

Vernadoc 
ดีเทลที่ซ่อนร่องรอยประวัติศาสตร์ไว้ข้างใน

มาถึงตรงนี้เชื่อว่าหลายคนคงตกหลุมรักไปกับแรงบันดาลใจวิธีการและแนวคิดในการทำงานตลอดจนดีเทลตาแตกของแต่ละภาพแม้เจ้าตัวจะบอกว่าลดทอน element บางอย่างออกไปแล้วแต่ก็ยังซ่อนละเอียดบางอย่างเอาไว้ชนิดที่ต้องซูมดู

คุณพีชเลือกเอาเทคนิคการเขียนแบบ Vernadoc ในชั้นเรียนมาไว้ในงาน Vernadoc (Vernacular Architecture Documentation) คือกระบวนการเก็บข้อมูล และบันทึกเรื่องราวประวัติศาสตร์ของอาคารแบบละเอียด ด้วยวิธีการสำรวจ รังวัด และวาดภาพด้วยมืออย่างละเอียด ตั้งแต่สัดส่วนโครงสร้าง ไปจนถึงรอยแตกร้าวหรือคราบความเสียหายตามสัดส่วนจริงแบบเป๊ะ ๆ

ผลงานของ Peaches.arch เลือกอยู่กึ่งกลางระหว่างเทคนิคทางสถาปัตยกรรมและงานศิลปะที่เข้าถึงง่ายและสิ่งที่ทำเอาเราเซอร์ไพร์สกลับไม่ใช่เทคนิคหรือดีเทลตาแตกที่วาดลงไปแต่คือขั้นตอนของการ ‘เลือกว่าจะไม่วาดอะไร’ มากกว่าที่ทำให้ภาพมีเสน่ห์และมีชีวิตชีวา

“หลังจากศึกษาข้อมูล จากนั้นผมจะเริ่ม sketch แล้วค่อย ๆ ลดทอนรายละเอียดออก ขั้นตอนที่ผมคิดว่าสําคัญมากคือ ‘การเลือกว่าจะไม่วาดอะไร’ เพราะถ้าใส่ทุกอย่างลงไป ภาพอาจจะละเอียดขึ้น แต่บางครั้งก็ทําให้ character ของอาคารหายไป สุดท้ายเราจะพยายามทําให้ภาพดูเรียบง่าย แต่ยังจําได้ว่าเป็นอาคารหลังนั้น”

“ผมเลยเลือกที่จะลดทอนสิ่งรบกวนออก เช่น ต้นไม้ ผู้คน หรือรอยแตกร้าว เพื่อให้ภาพยังมีความเป็น illustration มากกว่า technical drawing เพราะฉะนั้นมันจะอยู่กึ่งกลางระหว่างการบันทึกข้อมูล และการตีความผ่านงานศิลปะครับ”

นอกจากสถาปัตยกรรม Neo Classic คุณพีชเองก็สนใจกลุ่มอาคารและสไตล์สถาปัตยกรรมอื่นๆรวมถึงขยายจักรวาลของความชอบลงไปสู่รายละเอียดสถาปัตยกรรมภายในโดยเลือกนำ element ต่างๆมาจัดวางองค์ประกอบใหม่

“จริงๆ ผมไม่ได้จำกัดตัวเองอยู่แค่สไตล์คลาสสิกที่ชอบครับ ช่วงหลังเริ่มสนใจอาคารที่มีการผสมผสานหลายวัฒนธรรมในย่านเก่า เช่น ศาลเจ้า ตึกแถว (Shophouse) หรืออาคารที่มีกลิ่นอายจีน-ไทย-ตะวันตก อยู่รวมกัน”

“ตอนนี้ผมเริ่มขยายจักรวาลงานวาดไปสู่การดึง element หรือรายละเอียดสถาปัตยกรรมภายใน มาจัดวางใหม่เป็นงานศิลปะด้วย เช่น การนำลายจิตรกรรมฝาผนังจีนจากล้ง 1919 มาดีไซน์เป็นโปสเตอร์ หรือดึงลายหัวเสาและองค์ประกอบจากอาคารไปรษณีย์กลางมาประกอบสร้างเป็นงานชิ้นใหม่ เพราะสุดท้ายแล้วสิ่งที่สนใจที่สุด ไม่ใช่อาคารสไตล์ไหน แต่คืออาคารนั้นกำลังบอกเล่าอะไรเกี่ยวกับกรุงเทพฯ ในช่วงเวลานั้น”

งานศิลปะ vs การอนุรักษ์สถาปัตยกรรม

“ผมมองว่างานภาพวาดของผม อาจไม่ได้เข้าไปทำหน้าที่อนุรักษ์ในเชิงกายภาพโดยตรงครับ แต่เราเองอยากทำหน้าที่เป็นหนึ่งใน ‘กระบอกเสียง’ ที่ช่วยบันทึกและสร้างการรับรู้ให้กับผู้คน”

“ถ้าคนไม่เคยรู้ว่าอาคารหลังหนึ่ง มีความสำคัญหรือมีประวัติศาสตร์อย่างไร เขาก็อาจจะไม่รู้สึกเสียดาย เมื่อมันต้องถูกทำลายหรือหายไป เราหวังว่าภาพวาดของเราจะช่วยทำให้คนเห็นว่า อาคารที่เราเดินผ่านอยู่ทุกวัน จริง ๆ แล้วมีเรื่องราวและคุณค่าซ่อนอยู่ และช่วยจุดประกายความตระหนักรู้ รวมถึงการอนุรักษ์ให้เกิดขึ้นในใจของผู้คนครับ”

‘โรงภาษีร้อยชักสาม’ 
คุณค่าของร่องรอยแห่งกาลเวลา

เมื่อถามถึงอาคาร ที่คุณพีชอยากให้เกิดการบูรณะหรืออนุรักษ์กลับมามีชีวิตอีกครั้ง คุณพีชเลือก ‘โรงภาษีร้อยชักสามหรือ Customs House’ อาคารสถาปัตยกรรมนีโอคลาสสิก ที่ออกแบบโดยสถาปนิกชาวอิตาเลียนในปีพ.ศ. 2433  และยืนตระหง่านอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยามานานกว่าศตวรรษ ผ่านการเป็นทั้งออฟฟิศศุลกากร ที่ทำการตำรวจน้ำ สถานีดับเพลิง และสถานที่จัดนิทรรศการ และกำลังจะมีแพลนบูรณะครั้งใหญ่เพื่อให้กลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง

“ถ้าให้เลือกหนึ่งที่ที่เรารู้สึกผูกพัน น่าจะเลือก ‘โรงภาษีร้อยชักสาม หรือ ‘Customs House’ ย่านบางรัก เพราะเป็นอาคารที่มีทั้งคุณค่าทางสถาปัตยกรรมและเรื่องราวของพื้นที่อยู่ด้วย และบางรักเองก็เป็นย่านที่มีประวัติศาสตร์เกี่ยวกับการค้าและการติดต่อกับต่างประเทศค่อนข้างมาก สิ่งที่เราอยากเห็นไม่ใช่แค่การซ่อมให้อาคารกลับมาสวยเหมือนใหม่ แต่เราอยากให้การอนุรักษ์ยังเก็บร่องรอยของกาลเวลาเอาไว้ด้วย เพราะสําหรับเราความเก่าและร่องรอยเหล่านั้น ก็เป็นส่วนหนึ่งของเสน่ห์และคุณค่าทางประวัติศาสตร์ด้วยครับ”

‘บางรัก’ บันทึกประวัติศาสตร์และความทรงจำของคนเมือง

ตอนนี้หลายคนคงอยากพักจอออกไปเดินย่านเก่าลัดเลาะซอกซอยไปส่องดีเทลของตึกที่ชวนให้ใจเต้นตึกตักกันแล้วใช่มั้ย? เราเลยขอลิสต์ย่านเก่าที่มาพร้อมประวัติศาสตร์น่าสนใจมาให้ตามรอยกัน

“ถ้าให้เลือกย่านที่น่าสนใจ ผมขอยกให้กลุ่มอาคารใน ‘ย่านบางรัก’ ครับ ที่นี่น่าจะเป็นพื้นที่ที่เห็นการเปลี่ยนแปลงของกรุงเทพฯ ได้ชัดเจนมากที่สุด ตั้งแต่มิติของการคมนาคมริมแม่น้ำเจ้าพระยา การค้าขาย ตลอดจนการย้ายเข้ามาตั้งถิ่นฐานของคนหลากหลายเชื้อชาติ”

“เวลาเรามองอาคารเก่าในย่านบางรัก เราไม่ได้มองแค่ตัวโครงสร้างสิ่งปลูกสร้างแต่นึกไปถึงผู้คนที่เคยใช้งานและวิถีชีวิตในยุคนั้น แม้บริบทในปัจจุบันหลายอาคารจะเปลี่ยนไปกลายเป็นโรงแรมหรือร้านค้า แต่อาคารเหล่านี้ยังคงทำหน้าที่เป็น ‘หลักฐานความทรงจำของเมือง’ ที่บันทึกเรื่องราวในอดีตเอาไว้เสมอ”

หากใครสนใจเรื่องราวของประวัติศาสตร์ความสวยงามของสถาปัตยกรรมเร็วๆนี้คุณพีชกำลังจะมีงานออกแบบในคอนเซ็ปต์ ‘ปฏิทินแล้วมองเมืองใหม่’ ออกมาให้ชมกันด้วยโดยผลงานนี้เป็นการนำเสนอภาพอาคารที่เชื่อมโยงกับเหตุการณ์หรือบุคคลสำคัญในวันนั้นๆพร้อมเกร็ดประวัติศาสตร์สั้นๆให้ได้ฟังกัน

นอกจากนี้ยังมีคอลเลกชันพิเศษเนื่องในโอกาสครบรอบความสัมพันธ์ไทย-ปารีส ซึ่งคุณพีชได้นำภาพวาดอาคารในกรุงเทพฯ มาจับคู่กับอาคารในปารีส ฝรั่งเศส และนำไปจัดแสดงที่ปารีสช่วงเดือนตุลาคมนี้ให้ได้ติดตามกัน อย่าลืมกดติดตาม Peaches.arch บนโซเชียลมีเดีย ย้อนรอยและชื่นชมอาคารสวย ๆ ในประวัติศาสตร์ไทยไปด้วยกัน

Credit Photo by Peaches.arch
สามารถติดตามผลงานเพิ่มเติมได้ที่ www.instagram.com/peaches.arch และ www.facebook.com/peaches.arch/

ขอขอบคุณสถานที่ในการถ่ายทำ
Neilson Hays Library
ถนนสุรวงศ์ เขตบางรัก